Dorota Grobelna
emerytowany n-l
SP im. Krystyny Wituskiej
w Małyniu
Śladami tragicznych losów Krystyny Wituskiej
(ur. 12 maja 1920 r. zm. 24 czerwca 1944)
Nad Jeżewem, Kłoniszewem wiatr historii wieje,
o mieszkance stąd- Krystynie
opowiada dzieje.
Tu jej ojciec Feliks Wituski (mama Maria z Orzechowskich) dobrze gospodarzył,
miał dworek, hodowle zwierząt, sady, łąki, stawy.
Dworek Wituskich w Jeżewie
1932r.
Wybudował w Kłoniszewie bardzo ładną szkołę
chętnie do niej uczęszczali przez lata uczniowie.
Szkoła w dniu otwarcia 27-11-1938r.
Tu dzieciństwo swe spędziła Krystyna
z Haliną (z siostrą),
od lat młodych się uczyła obcować z naturą (m.
in. własne mini zoo).
Wykształcenie pobierała w
Poznaniu, w Warszawie.
Leczyła się w Zakopanem ( na gruźlicę)
i w szwajcarskim Neuchatel.
Do Zbigniewa Walca pisała co drugi, trzeci dzień listy,
poznała go w
Piorunowie w Pałacu Niemyskich.
Po powrocie ze Szwajcarii był
wojny początek,
wywłaszczyli Niemcy Wituskich, przejęli ich majątek.
Krystyna wkrótce zamieszkała
ze swoją mamą w Warszawie,
pracowała w fabryce baterii czy w sklepie na Mokotowie.
Tu w
1941 roku działała w konspiracji,
pod pseudonimem „Kasia”
dla ZWZ i AK szukała o Niemcach informacji.
Zbigniew po kampanii wrześniowej
trafił do niewoli,
następnie pracował w Neubrandenburgu jako robotnik przymusowy.
Zbigniewa
Walca
niestety gestapo aresztowało (20-06-1942r.)
i korespondencję od sympatii Tiny
przy nim znaleziono.
To spowodowało przypadkowe Wituskiej aresztowanie,
bo adres z listów wskazał dokładne jej
zamieszkanie.
Krystyna tak jak Zbyszek została aresztowana (19-10-1942),
oskarżona o szpiegostwo do kolejnych więzień wysyłana.
(Pawiak, Aleksandre Plac w Berlinie, Alt Moabit, Halle/Salle\)
W licznych
listach z Moabitu opisywała codzienność.
Niemiecka
strażniczka Hedwig Grimpe
okazała tam Polkom serdeczność.
Krystyna była w 18 celi wraz
z współwięźniarkami
(Maria Kacprzyk, Helena Dobrzycka-obie przeżyły wojnę).
Tam strażniczka
Grimpe (ps. ”Słoneczko”) z córką Helgą(ps. „ Miś Teddy”)
bezinteresownie, narażając życie o nie
dbały.
Strażniczka przemycała do więzienia im niezbędne rzeczy,
szanowała Polki nie szczędząc im wraz z Helgą pomocy.
Niemki nienawidziły Hitlera, współczuły osadzonym,
dostarczały papierosy, kosmetyki, słodycze Polkom udręczonym.
Dzięki nim choć w więzieniu przeszły trudne chwile,
czasami świeciło słońce i fruwały motyle
(stąd przezwisko strażniczki Grimpe „Słoneczko”).
Wituska do Helgi listy, grypsy
przez Hedwig podawała,
a ich odpowiedzi dla bezpieczeństwa w
toalecie spuszczała.
(Helga
o więźniarkach stworzyła „Album koniczynki”)
Wszystkie listy napisane do Helgi
i grypsy,
Dotarły już po wojnie do rodziny Krysi,
W listach Tiny miłość, troska o rodzinę,
Słowa pocieszenia przez radosne chwile.
„Ukochani przez Bogów umierają młodo”,
Tak w ostatnim liście rodziców i siostrę pocieszała.
„Mój obowiązek wobec Polski i Was to umrzeć dzielnie”
Patriotyzm i Honor na pierwszym miejscu stawiała.
Za
konspirację przeciw III Rzeszy
została skazana na karę śmierci!
(19 kwietnia 1943r.).
Prośbę o ułaskawienie
Krystyny Sąd Wermachtu odrzucił (10
czerwca 1944r.)
i Wituską na śmierć do
Halle/Salee los okrutny rzucił.
Na śmierć
poszła bez strachu, z podniesioną głową,
ze świadomością, że nie na próżno składa ofiarę srogą.
Po zgilotynowaniu Tiny (24 czerwca 1944) jej młode, piękne ciało
anatomicznym badaniom w Halle/Saale poddano!
Sympatię
Krystyny Zbyszka też czekał okrutny los.
Wraz z tysiącem więźniów trafił na płonący stos.
Pognany wraz z innymi do drewnianej stodoły
na dzień przed przybyciem aliantów
został żywcem spalony (13-04-1945r.).
Niemcy zabili
Krystynę i jej sympatię Zbigniewa,
lecz pamięć o nich nie ginie, wciąż jest bardzo świeża.
Upamiętniają ją publikacje, wystawy, pamiątkowe tablice,
pośmiertne odznaczenie, konkursy, może wkrótce ulice.
Patronką (28 lat) była też szkoły przez ojca ufundowanej (od 29-06-1984r.)
Aż do dnia jej zamknięcia (29-06 2012r.)
z wzruszeniem ogromnym żegnaną.
Choć
od śmierci Wituskiej minęło ponad 80 lat,
o Niej i Jej Podobnych dalej pamięta świat.
Listy z celi śmierci–namacalne dowody,
docierają pod strzechy i starszych i młodych.
Są dowodem miłości, patriotyzmu, polskości,
międzyludzkiej przyjaźni i solidarności!
24 lutego 2026r.
P.S.
1.Książki:
· „Na granicy życia i śmierci- Wanda Kiedrzyńska,1968r.
· Zelle Nr. 18: Eine Geschichte von Mut und Freundschaft 2014r. –wydanie niemieckie
· Książka "Cela nr 18. Historia odwagi i przyjaźni" - Simone Trieder, Lars Skowronski 2025r.
2.Krystyna Wituska została patronką Szkoły Podstawowej w Małyniu. Uroczyste nadanie imienia Krystyny Wituskiej nastąpiło 26 czerwca 1984r.
|
|
|
|
3. 18 marca 2010 roku Krystyna Wituska została odznaczona pośmiertnie Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski za „wybitne zasługi dla niepodległości Rzeczpospolitej Polskiej“. 26 marca 2010 r. siostrzeniec Krystyny Wituskiej -Mikołaj Tomasz Steppa odebrał to odznaczenie od żony prezydenta Marii Kaczyńskiej podczas konferencji poświęconej losom kobiet, które działały w służbie wywiadu ZWZ-AK (upamiętnione zostały także Monika Dymska, Władysława Maciesza, Wanda Węgierska). Przedstawiciele naszej szkoły i gminy też byli na tej uroczystości.
4. Od 2014 roku o Krystynie Wituskiej i 60 innych
ofiarach nazistowskiej dyktatury przypomina pamiątkowa stella na cmentarzu
Gertraudenfriedhof w Halle/Saale. Jej symboliczny grób wzniesiono
w Halle w 2014 r., w 70 rocznicę śmierci.
5. 27 lutego 2026 r. odbędzie się odsłonięcie tablicy pamiątkowej Krystyny Wituskiej w holu budynku SP im. Jana Pawła II w Zygrach.
