Protokooperacja - symbioza bez uzależnienia

 

 

 

Korzyści z protokooperacji

  

 Na sawannie nosorożce czy stada bawołów,
często są atakowane przez larwy owadów.
Na ratunek im przychodzą ptaki–bąkojady,
wydziobują z grubej skóry nieznośne owady. 

 

Ptaki głód swój zaspokoją, są zadowolone,
a zwierzęta pasożytów wstrętnych pozbawione.
Ta współpraca okresowa, trwale niezwiązana
protokooperacją została przez ludzi nazwana.

 

Krab pustelnik bez pancerza łatwy do schrupania,
pusta muszla świetnym miejscem jest do  zamieszkania.
A gdy jeszcze krab  ukwiała szczypcami osadzi,
ten maskując go kryjówki nikomu nie zdradzi.

Obaj korzyść znów odnoszą- ukwiał podróżuje
i w ten sposób nowe miejsca z pokarmem znajduje. 
 Mogą żyć oddzielnie całkiem,  ale bez wątpienia,  
razem - przykład to symbiozy bez uzależnienia.

  

Podobnie kiedy owady zapylają kwiaty,
korzyści są obopólne, bez współpracy straty. 
 

Układ, w którym są korzyści dla obu gatunków,
niezwiązany jednak siłą bardzo mocnych więzów,
to protokoopreracji niewątpliwe znaki,
współpracują: rośliny, owady,  ptaki, czy też ssaki.

D. G.  20-102013r.

 

Komensalizm-współbiesiadnictwo

 

Podróż na gapę
 

Przez bezkresne oceanu niebezpieczne wody,
rybki chciały podróżować podnawki- remory.
Niezbyt duże jednak były na taką  wyprawę,
i dla innych drapieżników stanowiły strawę.

 

 Popatrzyły na zgubioną  gdzieś w odmętach mapę,
wymyśliły wtedy podróż na tak zwaną gapę.
Lecz by plan ten im wypalił -płetwy przekształciły,
w przyssawki by się przytwierdzać do statku lub ryby!
 

 

 

Podróż taka na przyczepkę taką korzyść miała,
że  w transport i smaczny pokarm je zabezpieczała.
Rekin na darmową podróż też przymykał oko,
bo mu rybki nie szkodziły i dawał im spokój.

Dla podnawek układ taki był wprost znakomity,
płynąć w pobliżu rekina –to same  profity.
Bo któż inny by się ważył je zaatakować
skoro na ciele rekina mogły   podróżować?

To współbiesiadnictwa   przykład korzystnej relacji,
miedzy dwoma gatunkami,  jeść resztki z  kolacji!

D. G. 19-10-2013r.

Mimetyzm, mimikra

Mimetyzm

Mimetyzm - kształtem  i barwą upodabnianie,
maskowanie lub drapieżników się kamuflowanie.
Skorpenokształtna ryba na przykład szkaradnica,
maskuje się by schwytać  rybę lub skorupiaka.

Straszyki, patyczaki, liśćce z tego słyną,
że  w gałęziach  niezauważone dokładnie się ukryją.
Niedostrzeżone przez gada,  ssaka lub ptaka,
nieruchome  też  dają skutecznego  „drapaka”.

Wśród gadów  jaszczurki-kameleony
w potrzebie zmieniają też swoje kolory.
Czatują w ten sposób na owady, pająki,
i długim językiem wciągają je do gębki.

Pamiętaj !

Mimetyzm to sposób na dłuższe życie,
przez  specjalną  szatę  maskujące  skrycie!

Mimikra

Mimikra w  przyrodzie to kopiowanie,
 jadowitych gatunków szaty przybieranie,
przez gatunki niegroźne i niejadowite,
przez co szansa ich rośnie na dłuższe przeżycie!

Dorota Grobelna

 16-10-2013r.

Poznajemy niemetale

Niemetale

 

 

Niemetale posiadają trzy stany skupienia.

Osiemnaście  tych pierwiastków  tylko się wymienia!

 Wykazują różnorodną chemiczną aktywność,

W wodzie różną   rozpuszczalność,  dużą elektroujemność!

Węgiel (C), fosfor(P),  siarka (S), selen(Se) , astat(At), jod(J),

mają  stały stan skupienia, ciecz jest jedna- brom( Br).

 

Węgiel- czarny,  siarka-żółta, a fosfor czerwony.

Selen szary lub czerwony,  jod jest fioletowy.

 

Najliczniejsze niemetale to przewaga gazów.
 

W powietrzu znajdziemy: azot, tlen, najlżejszy- wodór!
 

Niemetale to też  gazy:  fluor (F)oraz chlor (Cl),

które  zielonkawo-żółty posiadają kolor.

Helowce- szlachetne gazy  też do nich należą.

To hel (He), neon (Ne),  argon( Ar), krypton (Kr),
 

 radon(Rn) oraz  ksenon (Xe).

Helowce  zjonizowane  różnobarwnie świecą,
w neonowych reklamach zapraszają, nęcą!

 

 

Większość nie przewodzi prądu, wyjątkiem jest  grafit (C).

Tlenki niemetali  z wodą tworzą głównie  kwasy !

D. G. 15-10-2013r.

Metale

 

Właściwości metali

 

Metale metaliczny posiadają połysk,
 i z wyjątkiem rtęci  stały stan skupienia.

Różne barwy i ciężar je charakteryzuje,
 w zależności od miejsca położenia
( w układzie okresowym ).

 

Metale  twarde to:  tytan(Ti), iryd (Ir),  żelazo (Fe).

Miękkie:  potas(K), wapń(Ca),  sód(Na), magnez(Mg)czy też bar(Ba).
Kolorowe: cyna(Sn) miedź (Cu), cynk(Zn)ciężki ołów(Pb).  
Szlachetne:  złoto(Au),  srebro (Ag), platyna(pt) , rod (Rh), pallad(Pd).

 

 

Większość jest plastyczna i również sprężysta!

Dobrze prąd  i ciepło przewodzić  potrafią!

Żelazo(Fe), kobalt(Co), nikiel(Ni)  są też magnetyczne.

One i ich stopy do magnesu trafią!

 

Z metali w skorupie ziemskiej dużo aluminium(Al),
siedemdziesiąt pięć kilo na tonę wypada.
Z wodą większość tworzy wodorotlenki-zasady,
zasada wapniowa (Ca(OH)2, czy zasada sodowa  NaOH.

Dzięki rozszerzalności cieplnej łatwo je przerabiać,
kształty i formy nowe tworzyć można z nich.
Stąd mnóstwo biżuterii ze złota lub srebra,
konstrukcji,  mostów, maszyn, narzędzi nie od dziś!

Dla życia metale też są bardzo ważne
makro i  mikroelementy: wapń (Ca),  potas(K) czy  sód(Na).

 Molibden(Mo), chrom(Cr) czy kobalt(Co)
w ilościach śladowych,

to dla organizmów dobrodziejstwa cud.

 

W przyrodzie w postaci czystej rzadko występują,
znajdziemy je w rudach, tlenkach, siarczkach,
innych  związkach.
Stopy  właściwości  lepsze od metali zyskują,
przykładem stopów: stal, brąz, mosiądz,
spiż czy tombak.

 

D. G. 13-10-2013r.

Mieszkańcy rafy koralowej

O pewnej gafie na rafie

 

 Amfiprion plamisty, błazenek plamisty
Błazenki żyją w symbiozie z ukwiałami

 

Pewna śliczna, mała ryba,
chciała poznać wieloryba,
by poślubić  go z miłości,
pośród  tłumu morskich gości.

Założyła futro z łusek
i nadęła mały  pyszczek.
Łuski w paski zmalowała
i na randkę się wybrała.

Aby nie popełnić gafy,
płynęła nad brzegiem rafy.
Pośród polipów korali,
wielobarwnej,  cudnej gali.

 

Spotkała ślimaki trytony,
mureny i meduz dzwony.
Jeżowce i ośmiornice,
i piękne kłujące skrzydlice.

 

Ogończe skryły się w mule,
koniki tuliły się czule.
Wśród licznych wodorostów
i pięknych krasnorostów.

 

 

Mijała barwne liliowce,
mszywioły i ostre rozkolce.
Ślimaki i wielkie przydacznie,
obserwowały ją bacznie.

 

 

Kraby, homary,  langusty,
 na skorupiaków gusty,
chwytały   małe garnele,
których tu było tak wiele.

 

Na rafę robiły najazdy,
korony cierniowe- rozgwiazdy.
a strzykwy -morskie ogórki,
w mule stawiały podpórki.

Wymarciem zagrożony
zjawił się żółw szylkretowy.
 Wnet smakowite gąbki ,
trafiały mu szybko do gębki..

 

Płynęła też szkaradnica
niezbyt  pogodnego lica.
Dostrzegła małą rybkę
i urządziła przepytkę.

 

 

-Gdzie płyniesz- mała rybko?
Wracaj do domu szybko!
-Bo  pożrą  Cię  rekiny,
 to wcale nie są kpiny!

 

-Chętnych moc zwierząt  kochanie,
przyrządzi tu z Ciebie śniadanie!

 

Wtem zjawił się duży krab.
-Ja również byłbym rad,
byś wyjawiła nam rybko,
dokąd  to płyniesz tak szybko?

 

 

- Jestem błazenka mała,
w barwne paski  ubrana.
Chcę wieloryba zobaczyć
i ani chwili nie tracić.
Bo plany mam za mąż pójścia,
Życzcie mi więc dużo szczęścia!

-Rybko!- Błazenko!  -Kochana!
-Nie błaznuj  i to od rana.
Tyś ryba ukwiałowa,
na rafie żyć tylko gotowa.

Wieloryb- powiedział -krab  w złości,
trzydzieści ma  metrów długości.
A ty centymetrów osiem,
wiec zdanie swoje   zmień!

Ty  ciepło lubisz, ukwiały.
Dla niego ocean świat cały.
Do tego- powiedział z niesmakiem,
Tyś rybą,  a on jest ssakiem!

 

Błazenka spojrzała na  kraba.
Pojęła – to dobra rada.
Schroniła się w polipów  gąszczu,
ukwiałów jej dzielnych obrońców.

 

A już za cztery tygodnie,
ślub brała z błazenkiem z sąsiedniej,
pięknej, koralowej rafy
i odtąd już żyła bez gafy!

D.G. 15-02-2012r.

Fotosynteza –asymilacja dwutlenku węgla CO₂

Raz promienie światła  biegły niczym oszalałe,

lecz zostały przez zielone listeczki schwytane.

W chloroplastach gdzie chlorofil-  gwałtem uwięzione,
ze świetlnej -w chemiczną siłę nagle  zamienione.

Siła lub energia,  która w ten sposób powstała,
do fotosyntezy jakże  bardzo się przydała.
Dzięki niej dwutlenek węgla (CO₂) połączył się z wodą(H₂O),
w której sole mineralne ( N,P,K) rozpuszczone brodzą.

Po świetlnej, a potem zaraz po ciemniowej fazie,
ruszyła produkcja  w liściach oparta na gazie (CO₂).
Powstawały:  cukry( C₆H₁₂O₆-glukoza),  białka,  tłuszcze!
To nie sen!

Kominami-  przetchlinkami -wylatywał  tlen(O₂)!

 

6H₂O + 6CO₂ + hν (energia świetlna) → C₆H₁₂O₆ + 6O_{2 
z  6 cząsteczek wody    +6 cząsteczek. dwutlenku węgla 
powstaje  1 cząsteczka cukru glukozy i 6 cząsteczek tlenu}

 

Tak energia, której źródło mieści się na Słońcu,
wzrost roślinom zapewniła, ludziom i zwierzętom!

Dorota Grobelna

Mięczaki

Mięczaki-bezkręgowce o miękkim ciele

Żyją: na lądzie, w wodach słodkich i słonych,
różnorodne pod względem wielkości i szaty!
Posiadają głowę ( poza małżami), nogę ,

okryty płaszczem wór trzewiowy,
oraz  zewnętrzny szkielet- w formy przebogaty.

Mięczaków pod względem liczebności asortyment liczny 

( II miejsce po stawonogach)!
Znane przez wszystkich: małże, ślimaki, głowonogi,
Mniej znane bezpłytkowce, łódkonogi, chitony.

Charakterystyczne miękkie ciało i obecność nogi.

U ślimaków jedna noga  płaska,   u małży klinowata,
 u głowonogów wtórnie została podzielona,
stąd mątwy,  kałamarnice  oraz ośmiornice,
mają mackowate swe długie ramiona. 

Małże i ślimaki z pięknych muszli słyną,
chociaż i bezmuszlowe gatunki spotykamy.
Ogromnymi rozmiarami kałamarnice się szczycą,
i największymi zachwycają ze zwierząt oczami 

( średnica oka kałamarnicy: 30-40 cm).

Wśród mięczaków również gatunek znajdziemy
 zwierzęcia najbardziej długowiecznego.
To gatunek małża- Cypriny  islandzkiej
prawie wcale się nie starzejącego( 507 lat)!

  Cyprina islandzka

Dorota  Grobelna
10-10-2013r.

Skorupiaki

Skorupiaki

Od maleńkiego oczlika po japońskiego kraba,
 zadziwiają dość dużym zróżnicowaniem wielkości.
  Segmentowany: głowotułów, odnóża  i   odwłok posiadają,
zewnętrzny pancerz i brak w ciele kości (bezkręgowce)!

W odnóżach są zginacze oraz prostowniki,
układ krążenia otwarty jak u stawonogów.
Większość w środowisku wodnym spotykamy,
na lądzie znajdziemy na przykład stonogę.

O jakie chodzi w tym wierszu zwierzaki?
Oczywiście takie cechy mają skorupiaki!

Należą do nich oczliki oraz rozwielitki,
wąsonogi, pąkle, przekopnice, małżoraczki.
Lub dziesięcionogi jak rak czy homary,
wyższych skorupiaków też prawdziwe chmary.

Langusty,  kiełże, kryle, kraby, rzeczne raki.
Zapamiętaj w większości do raka
podobne są skorupiaki!



D. G. 09-10-2013r.